Ưu đãi thuế cho hoạt động R&D và đổi mới công nghệ: doanh nghiệp được trừ những gì?

1. Cửa thứ nhất: chi R&D và đổi mới sáng tạo được tính vào chi phí được trừ

Nguyên tắc gốc tại Điều 35 Luật 93/2025, chi tiết tại khoản 2 Điều 15 NĐ 265/2025: chi cho nghiên cứu — phát triển và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN, gồm bốn nhóm:

• ▪**Chi R&D:** lương nhân lực trực tiếp; chi phí trực tiếp; thuê/sử dụng kết quả nghiên cứu, bản quyền; khấu hao — thuê máy móc phòng thí nghiệm; sản xuất thử nghiệm quy mô phòng thí nghiệm; đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ;
• ▪**Chi đổi mới sáng tạo:** lương; thuê chuyên gia tư vấn trong/ngoài nước; dịch vụ đổi mới sáng tạo; làm sản phẩm mẫu; hoàn thiện công nghệ; kiểm thử; khóa huấn luyện ngắn hạn; hội chợ triển lãm trong và ngoài nước;
• ▪**Chi thuê ngoài** nghiên cứu — phát triển — đổi mới sáng tạo;
• ▪**Chi giải mã công nghệ, mua bí quyết công nghệ.**

Điểm đáng chú ý với doanh nghiệp thực hành: danh mục này rộng hơn nhiều so với cách hiểu “R&D = phòng lab”. Đưa chuyên gia tư vấn công nghệ, làm mẫu thử, đi hội chợ công nghệ nước ngoài — đều nằm trong diện được trừ, miễn là gắn với hoạt động đổi mới sáng tạo có hồ sơ.

2. Cửa thứ hai — đáng tiền nhất: khấu trừ bổ sung (trừ hơn 100% chi thực tế)

Chi R&D không chỉ được trừ đủ mà còn được **áp dụng mức chi bổ sung** — trừ theo tỷ lệ phần trăm tính trên chi phí thực tế, theo khoản 3 Điều 9 Luật Thuế TNDN (Điều 35 Luật 93/2025; điểm e khoản 2 Điều 15 NĐ 265/2025). Tỷ lệ phần trăm cụ thể do pháp luật thuế TNDN quy định: theo Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15 (hiệu lực 01/10/2025), chi cho R&D được tính vào chi phí được trừ **tối đa không quá 200% chi phí thực tế** — tức doanh nghiệp có thể trừ tới gấp đôi khoản thực chi cho R&D (Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn; tiêu chí chi R&D đủ điều kiện xác định theo pháp luật KH&CN — khoản 3 Điều 15 NĐ 265/2025).

Điều đã rõ ngay từ bây giờ là **điều kiện hưởng** — và đây là phần doanh nghiệp phải chuẩn bị trước cả khi biết tỷ lệ:

• ▪**Chủ động nộp cho cơ quan thuế** thông tin hoạt động R&D: đề xuất nội dung và ngân sách có tách riêng chi phí R&D; nhân lực — nguồn lực; báo cáo tiến độ; nhật ký thí nghiệm; hợp đồng; minh chứng kết quả (đơn đăng ký sáng chế, bài báo, giấy chứng nhận...);
• ▪**Tự kê khai** theo kỳ tính thuế;
• ▪**Lưu trữ hồ sơ** và giải trình khi được yêu cầu;
• ▪Khuyến khích áp dụng bộ tiêu chuẩn **ISO 56000** về quản lý đổi mới — một điểm cộng khi giải trình tính hệ thống của hoạt động R&D.

Thông điệp thẳng: cơ chế là *tự kê khai — hậu kiểm*. Không ai gõ cửa mời bạn hưởng ưu đãi; doanh nghiệp nào có hệ thống ghi chép R&D (dù chỉ là nhật ký thí nghiệm tử tế + dự toán tách bạch) sẽ hưởng trọn, doanh nghiệp làm R&D thật nhưng ghi chép lẫn vào chi phí sản xuất chung sẽ trắng tay khi giải trình.

3. Cửa thứ ba: tài trợ cho R&D của bên khác cũng được trừ

Khoản tài trợ bằng tiền hoặc hiện vật cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo được tính vào chi phí được trừ (khoản 1 Điều 15 NĐ 265/2025). Bên nhận hợp lệ gồm: Quỹ Phát triển KH&CN quốc gia (NAFOSTED), Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), quỹ của bộ/ngành/địa phương, quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và địa phương, tổ chức KH&CN, chuyên gia — nhà khoa học — cá nhân thực hiện nhiệm vụ, tổ chức huy động tài trợ hợp pháp. Hồ sơ chỉ cần biên bản xác nhận tài trợ có chữ ký, đóng dấu hai bên kèm hóa đơn, chứng từ. Với tập đoàn muốn “đỡ đầu” nghiên cứu của viện, trường hoặc góp vào quỹ đổi mới sáng tạo — đây là kênh vừa làm thương hiệu vừa có lợi ích thuế.

4. Cửa thứ tư: thuế thu nhập cá nhân — giữ người tài rẻ hơn

Luật 93/2025 (khoản 3 Điều 71, sửa Luật Thuế TNCN) miễn thuế TNCN cho:

• ▪Thu nhập từ **tiền lương, tiền công thực hiện nhiệm vụ KH,CN&ĐMST** — kỹ sư, nhà nghiên cứu tham gia nhiệm vụ nhận lương từ kinh phí nhiệm vụ không phải chịu thuế TNCN trên phần đó;
• ▪Thu nhập từ **quyền tác giả khi kết quả nghiên cứu được thương mại hóa** — cộng hưởng với mức thưởng tối thiểu 30% cho tác giả (Điều 28);
• ▪Thu nhập của **nhà đầu tư cá nhân, chuyên gia, sáng lập viên doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, cá nhân góp vốn vào quỹ đầu tư mạo hiểm**.

Với doanh nghiệp, đây là công cụ đãi ngộ: cùng một quỹ lương, thu nhập thực nhận của đội R&D tham gia nhiệm vụ cao hơn hẳn. Với startup, đây là lý do thuyết phục nhà đầu tư thiên thần xuống tiền — lợi nhuận đầu tư của họ được miễn thuế TNCN.

5. Các ưu đãi gắn với danh hiệu và đất đai

• ▪**Doanh nghiệp KH&CN:** Giấy chứng nhận (cấp tại UBND tỉnh trong 15 ngày — Điều 47–56 NĐ 268/2025) là căn cứ hưởng ưu đãi về đầu tư, đấu thầu, **thuế**, tín dụng, đất đai (Điều 56 NĐ 268/2025). Mức ưu đãi thuế TNDN cho doanh nghiệp KH&CN: **miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo**, với điều kiện doanh thu hằng năm từ sản phẩm hình thành từ kết quả KH&CN đạt tối thiểu 30% tổng doanh thu (Nghị định 13/2019/NĐ-CP, Thông tư 03/2021/TT-BTC); kèm ưu tiên thuê đất, hạ tầng khu công nghiệp — khu công nghệ cao (Điều 39 Luật 93/2025).
• ▪**Đất đai:** miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho đất xây dựng phòng thí nghiệm, cơ sở ươm tạo công nghệ và ươm tạo doanh nghiệp KH&CN, cơ sở thực nghiệm, sản xuất thử nghiệm, hạ tầng dùng chung (khoản 4 Điều 71 Luật 93/2025, bổ sung Luật Đất đai).
• ▪**Sáng kiến, cải tiến:** chi cho sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, truyền thông KH&CN được hạch toán vào chi phí sản xuất kinh doanh (Điều 11 Luật 93/2025).
• ▪Về **khấu hao nhanh** cho tài sản phục vụ R&D/đổi mới công nghệ: Luật KH&CN 93/2025 và các nghị định hướng dẫn không đặt cơ chế khấu hao riêng — áp dụng quy định chung tại Thông tư 45/2013/TT-BTC (Điều 13): doanh nghiệp có hiệu quả kinh tế cao được khấu hao nhanh máy móc, thiết bị, dụng cụ đo lường — thí nghiệm nhưng **tối đa không quá 2 lần** mức khấu hao theo phương pháp đường thẳng, và phải kinh doanh có lãi.

Bảng tổng hợp nhanh