Luật KH,CN&ĐMST 93/2025: 10 thay đổi doanh nghiệp cần biết

1. Doanh nghiệp chính thức là trung tâm — không còn là “khách mời”

Luật dành riêng Điều 34 tuyên bố doanh nghiệp là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo: Nhà nước tài trợ nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo, thương mại hóa cho doanh nghiệp; tài trợ cả nhiệm vụ giúp doanh nghiệp tiếp nhận, làm chủ công nghệ — đặc biệt công nghệ nước ngoài; kèm ưu đãi tài chính, thuế, đất đai, đấu thầu, tín dụng. Tổ chức ngoài công lập được bảo đảm tiếp cận bình đẳng với mọi chính sách, chương trình, nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước (Điều 37). Nói cách khác: doanh nghiệp tư nhân đề xuất nhiệm vụ dùng ngân sách nhà nước là chuyện bình thường theo luật, không phải ngoại lệ.

**Việc cần làm:** bỏ tư duy “tiền nhà nước chỉ dành cho viện, trường”. Xem [bản đồ mọi cơ chế hỗ trợ theo NĐ 268/2025](/kien-thuc/nghi-dinh-268).

2. Nghiên cứu thất bại “hợp lệ” — không phải hoàn tiền, không bị truy trách nhiệm

Điều 9 xác lập nguyên tắc chấp nhận rủi ro: tổ chức, cá nhân nghiên cứu, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo được loại trừ trách nhiệm hành chính, miễn trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại gây cho Nhà nước — nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, không gian lận, không dùng sai mục tiêu kinh phí. Nhiệm vụ dùng ngân sách không đạt mục tiêu nhưng làm đúng quy trình thì không phải hoàn trả kinh phí. Đây là thay đổi tâm lý lớn nhất của cả đạo luật: Nhà nước chấp nhận cùng chịu rủi ro nghiên cứu với bạn.

**Việc cần làm:** đọc kỹ bài [Khoán chi và chấp nhận rủi ro](/kien-thuc/khoan-chi-rui-ro) — điều kiện “thất bại hợp lệ” rất cụ thể, phải chuẩn bị từ khâu thuyết minh.

3. Khoán chi đến sản phẩm cuối cùng — hết thời “đếm hóa đơn”

Điều 63 cho phép khoán chi đến sản phẩm cuối cùng hoặc khoán từng phần với nhiệm vụ dùng ngân sách; quyết toán theo hợp đồng, không phụ thuộc năm tài chính; được thuê chuyên gia trong và ngoài nước theo mức thỏa thuận. Với khoán đến sản phẩm cuối, bạn tự điều chỉnh giữa các khoản mục chi và chỉ quyết toán tổng kinh phí theo kết quả đánh giá sản phẩm (chi tiết tại Điều 10 NĐ 265/2025). Người làm nhiệm vụ tập trung vào sản phẩm, không phải vào tập chứng từ.

**Việc cần làm:** lưu ý điều kiện để được khoán đến sản phẩm cuối cùng — tổ chức phải từng chủ trì ít nhất 3 nhiệm vụ ngân sách nhà nước thuộc chương trình quốc gia trong 5 năm gần nhất, đánh giá đạt trở lên (khoản 3 Điều 5 NĐ 267/2025). Doanh nghiệp mới tham gia nên bắt đầu bằng khoán từng phần.

4. Sandbox — được thử cái pháp luật chưa kịp quy định

Doanh nghiệp được cơ quan có thẩm quyền cho phép thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới chưa có quy định pháp luật hoặc khác quy định hiện hành, trong phạm vi — thời gian — không gian giới hạn; thời hạn không quá 3 năm, gia hạn 1 lần không quá 3 năm (Điều 21). Trong thời gian thử nghiệm, nếu tuân thủ đầy đủ quy định, doanh nghiệp được miễn trách nhiệm dân sự với thiệt hại gây cho Nhà nước, loại trừ trách nhiệm hành chính và hình sự (Điều 22) — nhưng vẫn chịu trách nhiệm dân sự với thiệt hại gây cho tổ chức, cá nhân khác, và phải bảo vệ người tham gia thử nghiệm (Điều 23).

**Việc cần làm:** điều kiện, thủ tục cấp phép sandbox do Chính phủ quy định theo từng ngành — theo dõi nghị định chuyên ngành của lĩnh vực bạn. Ví dụ fintech — ngân hàng đã có Nghị định 94/2025/NĐ-CP về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (hiệu lực 01/7/2025); các lĩnh vực khác (y tế, giao thông...) chờ nghị định chuyên ngành tương ứng.

5. Kết quả nghiên cứu dùng ngân sách: giao quyền sở hữu tự động

Trước đây, muốn sở hữu kết quả nghiên cứu có vốn nhà nước phải làm thủ tục giao quyền, định giá, có khi bồi hoàn. Nay tổ chức chủ trì được Nhà nước giao tự động quyền sở hữu (hoặc quyền quản lý, sử dụng) kết quả nhiệm vụ tương ứng phần kinh phí ngân sách, không phải làm thủ tục, không phải bồi hoàn (Điều 25); tài sản trang bị để thực hiện nhiệm vụ cũng giao tự động (Điều 24). Chủ sở hữu tự quyết định thương mại hóa: bán, cho thuê, chuyển giao, góp vốn, lập doanh nghiệp (Điều 27). Lưu ý ngược lại: không triển khai ứng dụng sau 3 năm kể từ khi kết thúc nhiệm vụ mà có bên khác cần, Nhà nước thu hồi kết quả để giao lại (Điều 25).

**Việc cần làm:** đọc bài chuyên sâu [Sở hữu kết quả nghiên cứu và thương mại hóa](/kien-thuc/so-huu-tri-tue-thuong-mai-hoa).

6. Tác giả được thưởng tối thiểu 30% lợi nhuận thương mại hóa — hồi tố từ 2023

Với kết quả dùng ngân sách nhà nước, tác giả được hưởng tối thiểu 30% lợi nhuận từ cho thuê, bán, chuyển nhượng, chuyển giao quyền sử dụng, tự khai thác — hoặc tối thiểu 30% giá trị kết quả khi góp vốn, liên doanh, lập doanh nghiệp (Điều 28). Đáng chú ý: quy định này áp dụng hồi tố với lợi nhuận chưa phân chia của các nhiệm vụ giao từ 01/01/2023 (khoản 7 Điều 73). Đây là đòn bẩy giữ chân nhân sự R&D mạnh nhất từ trước tới nay.

**Việc cần làm:** doanh nghiệp có hợp tác với viện, trường: rà lại điều khoản phân chia lợi ích trong các hợp đồng nghiên cứu chung.

7. Quỹ KH&CN doanh nghiệp được “cởi trói” — kể cả đầu tư startup

Điều 66 mở rộng hẳn phạm vi sử dụng quỹ phát triển KH&CN của doanh nghiệp: tự thực hiện, đặt hàng, thuê thực hiện R&D và đổi mới sáng tạo; đăng ký — bảo hộ — khai thác sở hữu trí tuệ; thuê nghiên cứu tại nước ngoài không phải qua thủ tục dự án đầu tư; và lần đầu tiên — mua, sáp nhập, đầu tư vào dự án/doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tối đa 5% thu nhập tính thuế hằng năm cho nội dung này. Doanh nghiệp tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong quản lý, sử dụng quỹ. Điều 31 bổ sung: được dùng quỹ (hoặc chi trực tiếp ngoài quỹ) để giải mã công nghệ, mua bí quyết công nghệ.

**Việc cần làm:** đọc bài [Quỹ KH&CN doanh nghiệp: cách trích lập và tiêu tiền đúng luật](/kien-thuc/quy-khcn-doanh-nghiep) — kèm danh mục nội dung chi chi tiết theo NĐ 265/2025.

8. Ưu đãi thuế cho R&D: được trừ, và có thể trừ hơn 100%

Chi phí doanh nghiệp tài trợ và chi cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN; riêng chi R&D còn được trừ theo tỷ lệ phần trăm tính trên chi phí thực tế — tức có cơ chế khấu trừ bổ sung vượt mức 100%, tỷ lệ cụ thể theo pháp luật thuế TNDN (Điều 35). Luật cũng sửa Luật Thuế TNCN: miễn thuế cho thu nhập từ tiền lương, tiền công thực hiện nhiệm vụ KH,CN&ĐMST; thu nhập từ quyền tác giả khi kết quả được thương mại hóa; thu nhập của nhà đầu tư cá nhân, chuyên gia, sáng lập viên doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (khoản 3 Điều 71).

**Việc cần làm:** chuẩn bị hệ thống hồ sơ R&D tách bạch ngay từ bây giờ — điều kiện hưởng khấu trừ bổ sung là hồ sơ, không phải xin — cho. Chi tiết tại bài [Ưu đãi thuế cho R&D](/kien-thuc/uu-dai-thue).

9. Hệ thống quỹ quốc gia được luật hóa lại — NATIF có “giấy khai sinh” mới

Điều 64 tái xác lập Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) với chức năng: tài trợ, đặt hàng chương trình, nhiệm vụ; hỗ trợ lãi suất vay; hỗ trợ kinh phí ứng dụng, chuyển giao, đổi mới công nghệ, đổi mới sáng tạo; hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Bộ, ngành, địa phương được lập quỹ tương tự ở cấp mình, bao gồm cả hỗ trợ lãi suất vay (Điều 65). Nhà nước cam kết chi cho KH,CN&ĐMST hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách (Điều 61). Ngoài ra còn có Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia (Điều 40) và sàn giao dịch chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (Điều 41).

**Việc cần làm:** nắm mô hình vận hành mới của NATIF theo NĐ 77/2026 — lưu ý Quỹ không còn cho vay ưu đãi, không bảo lãnh vay vốn; xem trang [Chương trình hỗ trợ](/chuong-trinh).

10. Loạt ưu đãi “vệ tinh” dễ bỏ sót

• ▪**Doanh nghiệp KH&CN** (chứng nhận theo NĐ 268/2025): ưu tiên thuê đất, hạ tầng tại khu công nghiệp, khu công nghệ cao; ưu tiên dùng phòng thí nghiệm dùng chung, cơ sở ươm tạo; hỗ trợ xúc tiến thương mại (Điều 39).
• ▪**Mua sắm công:** sản phẩm từ kết quả nhiệm vụ KH,CN&ĐMST trong nước được ưu đãi theo pháp luật đấu thầu; Nhà nước xem xét tài trợ chi phí thử nghiệm, kiểm định khi doanh nghiệp KNST, doanh nghiệp KH&CN tham gia mua sắm công (Điều 67).
• ▪**Đất đai:** miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho đất xây phòng thí nghiệm, cơ sở ươm tạo, cơ sở sản xuất thử nghiệm (khoản 4 Điều 71, sửa Luật Đất đai).
• ▪**Nhân lực:** viên chức được góp vốn, quản lý, điều hành doanh nghiệp do tổ chức KH&CN công lập lập ra để thương mại hóa kết quả (Điều 58) — mở đường cho hợp tác viện/trường — doanh nghiệp.
• ▪**Đấu thầu quốc tế:** dự án quan trọng quốc gia phải có cam kết chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực cho doanh nghiệp Việt Nam trong hồ sơ mời thầu (khoản 2 Điều 71, bổ sung Điều 21a Luật Chuyển giao công nghệ).